Tarık Özaşkın’dan önemli bir tespit daha

hasanogluBİR YANLIŞI DÜZELTELİM

‘’ Yerel tarih çalışmaları’’ , bir bütünü oluşturan küçük parçalardır. Fakat üzerinde çalışma yapılması en zor sahaların başında gelmektedir. Kaynak sıkıntısı, yazılı belgelerin az oluşu, maddi delillerden ziyade şifahi kaynaklara dayanması vb. sebeplerden ötürü, ortaya düzgün bir eser çıkarmak neredeyse imkânsızdır. Küçük yerleşim yerlerine ait çalışmalara baktığımızda, bu çalışmaların adeta birbirini tekzip eden, ortak paydası olmayan müstakil çalışmalar olduğunu görmekteyiz.

‘’Genel tarih çalışmalarına’’ gelince; bu saha uçsuz bucaksız, kaynak bakımından zengin, verimli ve bir o kadar ciddiyet arzeden çalışmalardır. Geniş bir ilim dünyası tarafından izlendiği için hata payı çok düşüktür, belgelere dayalı, meşakkatli çalışmalar olarak karşımıza çıkar.

Bugün sizlerle yine Şuhut’umuzun geçmişine doğru bir yolculuk yapacağız. Fakat yazımızın başında bir özeleştiri yapmamız gerekiyor. Yıllardır yöremizle ilgili yüzlerce yazı yazdık. Şüpheli bulduğum, kesin emin olmadığım şeyleri yazmamaya gayret ettim.’’Yazdıklarımı küçük bir çevre okuyor, ben ne dersem inanırlar’’ düşüncesine hiç kapılmadım. Sanki yüz binlerce okur beni takip ediyormuş gibi, dikkatli bir şekilde yazılarımı kaleme aldım. Bütün gayretime rağmen kimi konularda hatalar yaptığımı, bunun da bazı kalıplaşmış şeyleri ‘’direkt doğru’’ kabul etmekten kaynaklandığını görmekteyim. Oysa yıllardır tekrar edegeldiğimiz ve doğru olduğunu zannettiğimiz pek çok konunun, aslında ‘’öyle’’ olmadığı gerçeği ile karşı karşıya kalıveriyoruz.

ŞUHUT BELEDİYESİNİN 1912 YILINDA KURULDUĞU BİLGİSİNİN KAYNAĞI NEDİR?

Bu konuya ilişkin ciddi bir çalışma yapıldığını sanmıyorum. 30 yıldır okuduğum kitaplar, dergi ve gazeteler, ansiklopediler ittifak halinde Şuhut Belediyesinin kuruluş tarihini 1912 olarak göstermektedir. Bu bilginin kaynağı nedir? Yaptığım araştırmalarda bu tarihe kaynaklık eden hiçbir vesikaya ulaşamadım. Tahminime göre; belediye bünyesinde yapılmış yüzeysel bir inceleme, bir rivayet,’’falandan böyle duydum’’ şeklinde bir nakil, bu efsaneyi doğurmuş olmalı. Bizlerde bu tarihi doğru kabul ederek birçok yazılar yazdık. Şuhut Belediyesi, kuruluşunun 100. Yılı münasebetiyle logo yarışması ve nice etkinlikler düzenledi. Ülkemizde yüz yaşına kadar yaşayabilmiş insan pek azdır. Hele asırlık bir ömre sahip kurum ve firma sayısı zor bulunur…

Oysa bizler, okuduğunu ve yazdığını iddia edenler, önümüzdeki kaynaklara biraz olsun dikkatli baksaydık,’’1912’’ tarihinin yanlış olduğunu rahatça görebilirdik. Şuhut, gerek İslam öncesi, gerekse İslam sonrası çok köklü bir tarihe sahiptir. Frig ve Roma-Bizans dönemlerinde bir eyalet merkezi olan Şuhut, Türkler tarafından fethedildikten sonra (11.yüzyıl) önemini ve varlığını her zaman hissettirmiştir. Selçuklu, beylikler ve Osmanlı Devleti dönemlerine ait bütün belgeler Şuhut’un stratejik öneme sahip, kıymetli, gelişmiş bir belde olduğunu ortaya koymaktadır. Nihayet Türkiye Cumhuriyetinin doğuşuna şahitlik etmiş kutlu bir vatan toprağı olan Şuhut, geçmişten geleceğe uzanan bir köprü vazifesi görmüştür.

Şuhut Belediyesi, Cumhuriyetin ilanından önce kurulmuştur. Ancak bilinenin aksine 1912 yılında değil 1884 yılında kurulmuş ve ilk Belediye başkanlığına Hacı Ali Ağa isminde bir hemşerimiz atanmıştır. Hacı Ali Ağanın kim olduğuna dair araştırmalarımız halen devam etmekte olup ortaya çıkaracağımız belge ve bilgileri inşallah sizlere sunacağız. Hacı Ali Ağa 1884-1888 arası dört yıl Şuhut Belediye Reisliği yapmış ancak 1888 yılında Şuhut Nahiyesi lağvedilerek Afyonkarahisar Livasına bağlanmıştır. Bu kararın sebebini doğrusu bilemiyoruz. Ancak müracaat ettiğimiz kaynaklar, o dönemin idari yapılanmasında bu tür değişikliklerin olduğunu göstermektedir. Şuhut Nahiye Müdürlüğü ve Şuhut Belediye teşkilatının iptal edilmesi, asla bir ‘’cezalandırma’’ değildir. Çünkü Şuhut’un devlete karşı bir isyan hareketi ve itaatsizliği söz konusu olmadığı gibi; vergi, asayiş ve askerlik konularında beldemiz örneklik teşkil etmiştir.

Ülkemizde belediyecilik hizmetleri daha önceleri Kadıların sorumluluk sahası içindeydi.1826 yılında Yeniçeri Ocağının kaldırılmasından sonra Kadılık Kurumu güç kaybetmeye başladı. Kasaba ve şehirlerde yönetim boşluğu doğunca önce İhtisap müessesesi kuruldu. Ancak ‘’İhtisap Ağalığı’’ adı verilen yapı zaman içinde dejenere oldu ve sonunda kaldırıldı. Nihayet 1839 ve 1851 yılında çıkarılan kanunlarla, değişen hayat şartları ve ihtiyaçlara göre modern belediyelerin kurulması zaruri hale getirildi. Ülkemizde bugünkü manada belediyecilik 1854 yılında başlamıştır. İlk kurulan belediye teşkilatı ise 18 Ağustos 1854 tarihinde açılan İstanbul Şehremaneti(Belediyesi)dir. Afyonda 1867 yılında Şehremaneti teşkilatı kurulmuş ve belediye reisi olarak Ali Paşa oğlu Şeyh Mehmet Ağa atanmıştır.

1877 yılında çıkarılan Belediye Kanunu ile belediyelere yeni görevler yüklenmiş ve tüzel kişilik kazandırılmıştır.1869 yılında Sandıklı, 1870 yılında ise Bolvadin ve Emirdağ Belediyeleri kurulmuştur. Nihayet 1884 yılında bir nahiye merkezi olan Şuhut’ta belediye teşkilatı tesis edilmiş ve Hacı Ali Ağa ilk belediye reisi olarak tayin olmuştur.1884 yılında Şuhut’ta Nahiye Müdürü; Mehmet Efendi, Naib (kadı) vekili; Salih Efendi, Tahrirat Kâtibi; Mardiros Efendi, Ma’a Tahrir Vergi Kâtibi; Nazım Efendi, Tapu Kâtibi; Hacı Hüseyin Efendi, Kereste Memuru; Ahmet Ağa, Belediye Reisi; Hacı Ali Ağa.

(kaynak;

* Hicri 1301 Tarihli Hüdavendigar (Bursa) Vilayeti Salnamesi-Karahisar-ı Sahip Sancağı, sayfa: 181).

* Hicri 1302 (1885) tarihli salnamede (devlet yıllığı),Hacı Ali Ağa görevine devam etmektedir. Bu yıl Dazkırı ve İshaklı (Sultandağı) nahiyelerinde de belediye teşkilatı kurulduğunu görüyoruz.(sayfa 537)

* Hicri 1303 (1886) ve 1304 (1887) yıllarında Şuhut Belediyen Reisi Hacı Ali Ağa’dır.1887 yılında o zamanki adıyla Geyikler (DİNAR) nahiyesinde belediye teşkilatı kuruluyor. Yani Şuhut’tan 3 yıl sonra…

* Hicri 1305 yılında (1888) Şuhut Belediye Reisliği görevi yine Hacı Ali Ağa’nındır.(sayfa 76).

Ancak 1888 yılı sonunda Şuhut Nahiye Müdürlüğü, Belediye Reisliği ve diğer memur kadroları iptal edilerek, Şuhut kasabası ve bağlı 38 köy Afyonkarahisar Livasına bağlanıyor. Hicri 1307 (1891) tarihli salnamede şöyle bir ifadeye rastlıyoruz; ŞUHUT namı ile nahiye teşkil edildiği halde muahiren müdirliği lağvolunarak doğrudan doğruya merkez livaya (Afyonkarahisar)rabıt ve ilhak olunan bir takım kura (köyler) daha vardır ki berveciz-i  ber muharrerdir. (sayfa 222).

* Hicri 1310 (1892), hicri 1311 (1893) tarihli HÜDAVENDİGAR Salnamesinde yukarıda ifade aynen tekrar ediliyor.

Nihayet hicri 1312 (1894) tarihli salnamede Şuhut’ta tekrar Nahiye Müdürlüğünün kurulduğunu görüyoruz. Nahiye Müdürü; Mehmet Efendi, Naib vekili; Salih Efendi, Mal ve Tahrirat Kâtibi; Hasan Efendi, Tahrir ve Vergi Memuru; Kadir Efendi. Fakat bu sefer Belediye Teşkilatının mevcut olmadığını, yerine Nahiye Heyeti adıyla yeni bir idari yapının kurulduğunu fark ediyoruz. Şuhut Nahiye Heyeti; Hacı Ömer Efendi, Mehmet Efendi, Hacı Hüsnü Efendi, Hacı Halil Efendi, Hacı Veli Ağa, Hacı Mehmet Efendi. Bu isimler o dönemin ileri gelen Şuhutluları olsa gerek. Hacı Veli Ağa’yı zaten tanıyoruz. Hacı Ömer Efendi ise Hacı Veli Ağanın kayınpederidir.

* Hicri 1313 (1895) tarihinde devlet memurları yine aynı isimlerden meydana geliyor. Belediye Reisliği makamı yine oluşturulmamıştır. Nahiye Heyeti ise şu isimlerden oluşmaktadır; Hocazade Hacı Mehmet Efendi, Hacı Ahmet Efendi, Hacı Ömer Efendi, Mehmet Efendi, Hacı Halil Efendi, Hacı Hasip Efendi, Hacı Veli Ağa.(sayfa 366)

* Hicri 1314 (1896) tarihinde Şuhut Nahiye Heyeti; Hacı Ahmet Efendizade, Hacı Hasan Efendi, Hacı Mehmet Efendi, Hacı Hüsnü Efendi, Gedikzade Hacı Mehmet Efendi,Yakupzade Ömer Efendi.(sayfa271)

* Hicri 1315 (1897) Şuhut Nahiye Heyeti; Hacı Hüsnü Efendi, Hacı Ömerzade Hacı Halil Efendi, Hacı Veli Ağa, Hacı Kabakçızade Hacı Mehmet Efendi.(sayfa 187)

* Hicri 1317 (1899) Şuhut Nahiye Heyeti; Hacı Mehmet Efendi, Hacı Veli Ağa, Hacı Halil Efendi, Hacı Hüsnü Efendi.

* Hicri 1318 (1900), hicri 1319 (1901), hicri 1320 (1902), hicri 1321 (1903), hicri 1322 (1904), hicri 1323 (1905) tarihli kayıtlara göre Şuhut’ta Nahiye teşkilatı, nahiye heyeti mevcut ancak Belediye reisliği makamı hala oluşturulmamıştır.

Bu dönemlerde nahiye heyetinde görev yapan Şuhut eşrafı; Hacı Bekir Efendi (Galle),Hacı Bekir Efendi (Ali Agah Efendinin babası, Büyük Cami Medresesinin müderrisi, Hamza Paşanın torunu)Hacı Ziya Efendi(İplik Camii imamı, Şuhut Kuva-yı Milliye Teşkilatının başkanı),Hafız İsmail Efendi, Hacı İbrahim Ağa (Hocaoğlu),Hacı Veli Ağa, Hacı Halil Efendi, Hoca Hacı Mehmet Efendi.

Nihayet hicri 1324 (1906) yılında Belediye Başkanlığı teşkilatı tekrar kuruluyor. Bu kez başkan Şuhut’un önde gelen tüccarlarından Hacı Veli Ağa oluyor. Nahiye heyeti; Hacı Mehmet Efendi, Hacı Ziya Efendi, Hacı Bekir Efendi, Hocazade Hacı İbrahim Ağa. Şuhut belediye azaları ise şu isimlerden meydana geliyor; Ömer Bey, Hüseyin Efendi, Hacı Hasan Efendi, Hacı İsmail Efendi, Belediye Kâtibi ve Tahrirat Kâtibi; Sami Efendi.

* Hicri 1325 (1907), hicri 1326(1908) yıllarında mevcut isimler görevlerine devam ediyor. Bu dönemler Şuhut Belediye reisi Hacı Veli Ağadır.(doğum 1848-vefat 1922).

* Hicri 1327 (1909) yılına ilişkin bir kayıt bulamadık.

* Hicri 1328 (1910) yılına ait çok kıymetli bir vesikayı bizlere ulaştıran Başbakanlık Osmanlı Arşivlerinin değerli uzmanı Nazım Yılmaz’a bütün Şuhutlular adına buradan teşekkür ediyoruz. Söz konusu arşiv belgesine göre 1910 yılında Şuhut Belediye Reisi olan İsmail Hakkı Efendi,8 Ramazan

* 1328  (12 Eylül 1910) tarihinde Şuhut halkı namına Devlete bir arzuhal (dilekçe) yazarak; artık gelişmiş bir belde olan Şuhut nahiyesinin bir KAZA merkezi olması gerektiğini ifade eder.(belge no; DH. MUİ. 129/21)Bilindiği gibi o yıllarda Afyonkarahisar’ın Bolvadin, Sandıklı, Emirdağ (Aziziye) ve Dinar (Geyikler) olmak üzere 4 kaza merkezi vardır. Nahiyeler içinde ise en gelişmiş ve nüfusça büyük olanı Şuhut’tur. Köyleriyle beraber 14.000 nüfusa sahip olan Şuhut, her yönüyle bir kaza merkezi olmayı çoktan hak etmiştir. Belediye reisi İsmail Hakkı Efendi’nin dilekçesi bu gerçeklerin ışığında yazılmış ancak karşılık bulmamıştır. Şuhut bu tarihten 36 yıl sonra, Cumhuriyet döneminde ilçe olabilmiştir.

Şuhut Belediye Başkanları;

Hacı Ali Ağa (1884-1888)

Hacı Veli Ağa (1906-1908)

İsmail Hakkı Efendi (1910)

Osman Ağa (soyadı kanunundan sonra AYDIN) 1912-1918

Hocazade Mustafa Efendi(soyadı kanunundan sonra UYSAL) 1918-1922

Osman Ağa (Aydın)-1922-1928

İzzet Ersoy 1928-1933

Vasıf Özenç 1933-1936

Hüseyin Kuray 1936-1937

İzzet Ersoy 1937-1938,

Hüseyin Kuray 1939-1946

İzzet Ersoy 1946

Bekir Oynağanlı 1946-9 ay

Hüseyin Kuray 1946-1950

Ziya Özkan 1950-1960

Kd. Binbaşı Hüseyin Köseoğlu (27 Mayıs 1960-1962)

Şuhut Kaymakamı Nuri Tortop (1962)

Kd. Yüzbaşı Necati İlter (1962-19639

Bekir Oynağanlı (1963-1973)

Nazım Özer (1973-1977)

Bekir Oynağanlı (1977-1980)

Şuhut Kaymakamı Hakkı Teke (12 Eylül 1980-1981)

Şuhut Kaymakamı Erdal Ata (1981-1982)

Belediye Muhasibi Hasan Özgür (1983)

Şuhut K aymakamı Haluk İmga (1983)

Nazım Özer (1984-1989)

Nuri Oynağanlı (1989-1999)

Mevlüt Can (1999-2004)

Ekrem Özsoy (2004-2009)

Recep Bozkurt (2009-…)

Bir yanlışı düzeltmek adına kaleme aldığımız bu yazı, umarım yeni yazıların, fikirlerin önünü açar. Nasıl bir insanın, bir devletin, bir ağacın yaşı önemliyse; bir kurumun, işletmenin, okulun yaşı da o kadar önemlidir. Dünyanın en uzun yaşayan devletini kuran bir milletin evladı olarak, doğduğumuz yörenin geçmişini araştırmak ve en doğru biçimde yazmak görevimizdir. Şuhut Belediyesi 1912 yılında değil, bundan tam 131 sene önce 1884 yılında kurulmuştur.

FAYDALANILAN KAYNAKLAR;

1-Osmanlı Salnamelerinde Afyonkarahisar, İsmail Hızal, Dr.Mehmet Sadettin Aygen, Türkeli Yayınları,1987, Afyonkarahisar.

2-Vilayet Salnamelerinde Afyonkarahisar, Kadir Koparal, Yüksek Lisans Tezi, Tez Danışmanı; Yrd. Doç. Dr. Fehmi Akın, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı,(Basılmamış Yüksek Lisans Tezi),2001,Afyokarahisar.

3-Bilgilerine başvurduğum Necip Şenbaba, Ahmet Ağaca, Sabri Şenbabaoğlu, Mehmet Emin Sarıtepe ve Nazım Yılmaz’a teşekkür ederim.

Etiketler: , , , , ,

Yasal Uyarı: www.suhutanayurt.com adresinde yayınlanan makale,haber,resim ve vidyolar tamamen özgün içeriktir bu içeriklerin Şuhut Anayurt Gazetesi Yazı İşleri Biriminden izinsiz olarak kopyalanması ve yayınlanması halinde yasal işlem başlatılacaktır.

Bu Sosyal Ağlarda Haberi Paylaşabilirsiniz.

Bu Habere Facebook Üzerinden Yorum Yapabilirsiniz