TARİHE UNUTTURULAN TOPRAKLAR 3 – RAMAZAN TOPRAKLI

76. Melikşah’ın ölmesiyle [19 Kasım 1092] Süleymanşah’ın karısı ve iki oğlu serbest kaldı ve Kral yolunu takiple Kemer Boğazı’na geldiler. Oradaki beylerle birlikte Bursa-İznik’e geldiler [Mart-Nisan 1093]. 14-15 yaşındaki büyük kardeş Kılıçaslan’ı, Bursa-İznik’te atasından boşalan İznik Tahtı’na çıkardılar. Kılıçaslan, Kemer Boğazı’nda tanıştığı Çaka’nın kızıyla da evlendi

.

77. I. Haçlı seferi. İznik ve Eskişehir düştü. Haçlılar, Seyitgazi, Afyon, Bozdurmuşbeli, Kemer Boğazı üzeri gelip, Yalvaç’ı zaptetti. Boğaz’daki ırmaktan aşırı derecede içen çok sayıda Haçlı öldü [1097]. Dukas, 1098 Tanrıvermiş ve Barak’ı, Gelendost-Efes ovasında mağlup etti; Efes, Eğirdir, Barla ve Lampe’yi [İznik] ele geçirdi. Bolvadin’e çekilen Türkleri katletti. Türkler, Çay ile Yalvaç’ın şarkına atıldılar ve kaybettikleri yerleri geri almak için Şarkîkaraağaç ile Uluborlu arasında iki asır Roma’yla savaştılar.
78. 1105 Türkler, Kemer Boğazı’nı geçip İznik [İlegüp] ovasına geldiler [İnalcık]. 1107 Kılıçaslan öldü. Bunu fırsat bilen Aleksios antlaşmayı bozup, Türkler üzerine Philokales adlı bir subayı gönderdi [1108]. O, Senirkent-Lampe ovasındaki Türklere büyük bir vahşet yaptı: Erkekler katledildi, kadınlar boğazlandı, çocuklar kaynar kazanlara atıldı. Bu fecaiden çok müteellim olan Hasan Bey ordusunu, Kötürnek köyünde üçe böldü. İlkini Gelendost- Kelbianos üzerine, kendinin kumanda ettiği ikinciyi, İzmir ciheti; Kemer Boğazı üzeri Nymphaion’a [İlegüp, Lampe], diğer kısmını Bergama ciheti; Hoyran ovasına gönderdi. Philokales, birinci ve ikinci kısımları yendi, üçüncü kısım ricat etti. İkinci kısımdan birçok Türk, Kemer Boğazı’ndaki [Orta] Menderes’in burgaçlı sularında boğuldu [1108]. Komplo kuran Solomon, Sozopolis’te [Uluborlu] hapsedildi [1108?].
79. Şahinşah, İran’dan gelerek Konya’da atasının ölümüyle üç yıl boş boş kalan tahta çıktı [1110] ve Roma’ya karşı zaferler kazandı; Alaşehir [Yalvaç] ve [Eğirdir] kıyı bölgelerini tehdit etti [1111]. İmparator, Kemer Boğazı’na geldi. Askerini Skamandros [Boğaz’daki nehir] yoluyla, Edremit [Aşağıtırtar] ve Thrakesion temasına [Boğaz çevresi] konuşlanmaya gönderdi. Kışı orada geçirmek istediğinden uygun yerlere birkaç konut yaptırdı. Tapınak şövalyesi Tancred, Suriye denizi, Pamfilya körfezi, Side, Beyşehir ve Kemer Boğazı’nı [Firikya Hellespontia] geçip, Akkeçili-Karababa tepesinde bulunan imparatora geldi.
80. Sultan Şahinşah’ın Horasan’dan gönderdiği askerlerden bir kısmı Sinaos [Orgas, Örkenez çayı] kıyısı, diğerleri ise, “gerçek anlamda Asya çayırları” [Şarkîkaraağaç-Mercü’ş-Şahm] içinden geçerek ilerlediler. Alaşehir [Yalvaç] valisi Gabras, Türkleri Kelbianos ovasında [Gelendost-Atçayırı: Hayl sahrası] karşıladı. Şahinşah mağlup oldu ve barış istedi [1112]. Selçuklu Sultanı Şahinşah, bizzat ordusunun başına geçerek Sard’a [Barla] yürüdü ve muharebede Yalvaç’ın Rum valisi Gabras galip geldi. Rumların yerleştiği yerlere tecavüz etmemek şartıyla bir antlaşma imzalandı (Anna, 1996: 451-459; 1113 Baharı).
81. Büyük Sultandan yardım geldi ve ordu muhtelif kollara ayrılarak, İznik’ten [İlegüp] Edremit’e [Aşağıtırtar] kadar bölgeyi tahriple; Bursa [Uluborlu-Bahar mevkii], Apollonia [Uluborlu] ve Kyzikos’u [Afşar-Kızık] yağma etti [1114]. İmparator, İznik [Lampe: İlegüp] valisi Kamitzes’i, Türkleri takibe gönderdi. O, İznik’ten çıktı, Kontagmen’e [Kundan Bey], Emir Muhammed’e ve Aorata [Şarkîkaraağaç-Oras] yanına ulaştı, Poimanenon’a gitmek istemedi ve çıkan çatışmada esir oldu [1114]. İmparator, İznik [İlegüp], Malagina [Yassıören], Basilika [Ayazmana], Olympos [Barla Dağı] geçitlerini takiple Alethina’ya [Atabey düzlüğü] indi ve Akrokos’a [Eğirdir] geldi. Karmeli Türklere baskın verdi; Eğirdir Gölü’nün doğu kıyılarını takiple Gelendost-Hüyük yanına geldi. Artçı Çiporel ve Ampelas öldürüldü. Kamitzes, çıkan karmaşada Türk kıyafetleri içinde Akrokos ile Filâdelfiya [Yalvaç] arasındaki büyük ovada [Kelbianos] imparatora kaçtı. Aleksios, yöreyi Georgios Lebounes’e bırakarak Başkente döndü [1114].
82. İmparator, Kibotos’tan Lopadion’a geldi. İznik civarındaki gölün [Hoyran] yanındaki Ermiş Georgios burcunu işgal etti. Oradan İznik’e [İlegüp] gitti ve üç gün sonra aynı yoldan geri döndü. Lopadion köprüsünün beri yanına ve Karyx denilen pınar yakınında [Akkeçili-Karababa] ordugâh kurdu [1115]. İmparator, Santabaris’e [Afyon] geldi. Stipiyot’u Amorion [Uluborlu] ve Poimanenon; Kamitzes’i Bolvadin üzerinden Kedrea’ya [Arızlı] gönderdi. Kendisi de Kedrea’ya geldi. Burtzes, Yoğurtçubeli ve Kundanlı üzerinden Boğaz [Zompe] köprüsüne geldi. Senirkent ve Yenice ovasında çatışma oldu. İmparator, Arızlı’dan Yenice civarına geldi. Köprüyü geçerek Karababa’da ordugâh kurdu; ertesi gün Mesanakta hisarını aldı. Augustopolis [Çobankaya] ile Akronios [Afyon] arasındaki ovada Şahinşah ile anlaştı. Askerî yol ile Ampoun [Beyyazı] üzerinden İstanbul’a döndü [1116].
83. 1116’da tahta çıkan Sultan Mes’ûd, hududu geçerek, Yalvaç ve Eğridir’i geri aldı. Anadolu orduları komutanı Alp Kara [Monolykos] Eğridir’de [Lâdik] bulunuyordu [1117]. İmparator Yuannis, sefere çıktı. General Eksük Yalvaç’ı, İmparator Eğridir’i zaptetti ve Alp Kara ve 800 Anadolu evladını zincire vurdurdu [1119]. İmparator, bir harp hilesiyle Uluborlu’yu [Sozopolis] Türklerden aldı [1122]. [III.] Afşin, bir kısım Türk ile, Lâdik’e [Eğridir] kadar ilerleyip döndü [1136]. “Pusguse [Eğirdir] Gölü’ndeki ada halkı Hıristiyan olmalarına rağmen, kendi imparatorlarına hakaret edip, hudut komşuları olan Türklerin tarafını tutuyordu. Zira Türkleşmişlerdi” [Khoniates]. Ada halkı, 50 yıl önce Lebounion harbinde Uz/Oğuz [Eğirdir] Gölü’ne kaçan Peçenekler, yâni Türklerdi. Yuannis, adaları aldı [1142]; Sultanın izniyle İbradı üzeri Çukurova’ya gitti. John Makri [Makarrı], Eğirdir Canada’dır.
84. Genç Manuel, babasının ölümü üzerine taç takınmak üzere İstanbul’a dönerken izin almaksızın Türk topraklarından geçti ve bu arada İbradı’yı [Prakana: Brakena: Bragana] aldı, Menderes’in kaynaklarında [Kemer Boğazı] avlandı [1143 Baharı]. Sultan, misilleme olarak, Menderes civarındaki [Asia, Thrakesia] Rum kalelerine saldırdı [1143]. Manuel, Sonbaharda Senirkent ovasına geldi; Türklere saldırdı ve İstanbul’a döndü [1143]. Manuel, Senirkent ovasına geldi; Melangeia’yı [Yassıören] tahkimle, Mysia Olympos’u [Barla Dağı] üzeri Pithekas’a [Barla] giderken, çamlı yolda hastalandı. Barla ile Gelendost arası; Thrakesia’daki Türkler üzerine gönderilen kuvvetler galip geldiler. Manuel, İstanbul’a döndü [1144/45]. Pithekas, Peçenek Pitikas değil, Marsyas nehrinin diğer adı Pythicus’la ilgili olup, Pythicus, Apollon Pythios’a ait demek. Manuel, Ocak 1146’da Alman Eirene ile evlendi.
85. Manuel, Orta Menderes yanındaki kentleri zaptetti ve Akşehir’deki Sultan’a bir mektup yazdı. Bozdurmuşbeli yoluyla Akşehir’e giderken; Senirkent ovasındaki Kalograia [Rahibe] tepesi/höyüğü yanında Türkleri mağlup etti. Khaires [Hayri?] ve birçok Türk öldü. Manuel, Akşehir ve Adrianopolis’te de [Andrakman: Koçaş] Türkleri yendi ve Konya’yı kuşattı. Sonra kuşatmayı kaldırarak Hüyük, Şarkîkaraağaç ve Kemer Boğazı yoluyla ricat etti. Sultan Mes’ûd, Yenicesivrisi [Tzibrelitzemani] yanında; Yenice Derbendi [Zygos; Taurokomos; Tzybritzi Kleisura]; yeni adıyla Türkiye Geçidi denilen yerde Bizans’ın piyade kıtalarını imha etti [1146 sonu/güzü]. Sultan ile İmparator, gelmekte olan Haçlı tehlikesine [II. Haçlı Seferi] karşı bir antlaşma yaptılar.
86. [Bizans’a tâbi] Türkler, Efes’ten itibaren Haçlıları takip etti. Selçuklular, Haçlıları topraklarına sokmak istemiyorlardı. 14 Ocak 1148 Kemer Boğazı’ndaki köprüde Latinler ile Türkler savaştı. Haçlılar, köprüden zorla geçti; Roma’nın sınırlarını aşarak Yukarı Firikya, Lykonia, Pisidia yoluyla [Laodikya/ Eğirdir, Şarkîkaraağaç, Beyşehir, İbradı] Eski Antalya’ya indiler [2 Şubat].
87. Manuel, Küçük Firikya’daki [bk. Har.1] Türk yurtlarını talan ile Türkleri katletti [1155-58]; Antakya dönüşü, Silifke, Larende, Beyşehir, Yalvaç ve Yoğurtçubeli üzeri İstanbul’a döndü. Türkmenler, Kundanlı ovasında Manuel’in piyade kıtalarına saldırdılar ve büyük zayiat verdirdiler [1159]. Manuel, bunun öcünü almak için Güz sonunda Filet [Yalvaç] ve Laodise’ye [Eğirdir] geldi. Kar yolları kapladığı için Sarapata Mylonos’a [Isparta] gitti ve İstanbul’a döndü. Peçeneklerle ilgili Roma’daki son bilgiler: Manuel, Tuna’yı [Papa çayı] geçti; Taurocythia’ya [Barla] geldi; dönüşte birkaç Peçenek kıtaya rastladı; esirler aldı [1161-1171].
88. 1173; el-Herevî, İstanbul-İznik-Eskişehir-Bolvadin-Uluborlu-Konya-Kayseri ve Divriği üzerinden Musul’a gitti; “ülkenin hududu ve bir tepenin [höyük] tepesinde el-Battâl’ın mezarı var” dedi. Battâl, Çay-Geneli köyündeki Hüseyin Dede’dir. Manuel, Batı’dan döndü; Filâdelfiya [Yalvaç] yakınında ordugâh kurdu; Kılıçaslan’ı suçladı [1174]. Manuel, Soubleon’u tahkime başlıyor. Manuel, Orta Menderes’in kaynakları yakını ve sınırdaki Soubleon’u tahkimle İstanbul’a döndü [1175]. Kılıçaslan, 17 Eylül 1176 Manuel idaresindeki Haçlı ordusunu, Gelendost-Yenicesivrisi’nde mağlup etti. Köke köyü önünde bir antlaşma yapıldı. Barla-Boyalı [Eyeburnu, Heyel] önünde Atabek şehit düştü [1177-78]. Uluborlu, Eski Antalya [Side] ve Kütahya fethedildi [1182].
89. Andronik’e karşı olan Alaşehir [Yalvaç] valisi Jan Vatas, hasta olmasına rağmen Roma kuvvetini perişan ettiyse de birkaç gün sonra öldü [1183]. Sultan Kılıçaslan Lidya hıttasına [Kemer Boğazı]; Emir Sam kumandasında büyük bir süvari kuvveti gönderdi. Alaşehir’i geçerek Sart [Barla] havalisini ve [Gelendost] Ayaslug’a kadar yerleri tahrip etti [1187]. Teodor Mankafas, Alaşehir’i alarak kendi adına para kestirdi. Daha sonra Yalvaç ekâbiri, onu beldelerinden sürdüler. Akılsız Teodor, Rum sınırına karîb bir memlekette [Uluborlu] valilik etmekte olan Gıyaseddin’in yanına gitti. O, bu zatı, vücut azalarına zarar verilmemek şartıyla para karşılığında imparatora teslim etti. Gıyaseddin’in kardeşleri, onun bu davranışına çok kızdılar [1189].
90. 27 Nisan sabahı Denizli’den yola çıkan Frederik, Kral Yolu’yla 29 Nisan akşamı Dinar’a geldi. Türkler saldırdılar. 30 Nisan Çapalı, 01 Mayıs Uluborlu önü, 02 Mayıs akşamı Kayaağzı’na geldi. Türkler, ikinci kez saldırdı. Esir Türk, yol gösterdi ve Firederik, Manuel’in 14 yıl önce hezimete uğradığı Yenice Derbendi’ne girmedi ve Kayaağzı’nda Manuel’in hep kullandığı via regia’dan sola saptı; Bozdurmuşbeli üzerinden Akşehir’e gitti. Türkler, Akşehir ve Sızma’da yenildi. Frederik Konya’ya girdi.

91. Sultan G. Keyhüsrev, Firikya Antakyası’nı [Yalvaç] kuşatmak isterken, bir olay üzerine [Orta] Menderes civarındaki Lampe’ye [Senirkent ovası] çekildi, oradan da Bozdurmuşbeli, Çay ve Akşehir üzerinden Konya’ya döndü [1196].
92. Ertokuş, altı yaşındaki Sultan Kılıçaslan zamanında, Isparta’yı fethetti [1204]. Latinler İstanbul’u işgal etti. Asya ilindeki [Küçük Firikya] Roma memâliki Blois kontunun hissesine düştü. Uluborlu ovası, Eğirdir Gölü, adalar, kıyılar ve Kiminas’ı işgal ettiler. Bir takım erbab-ı tegallüp de Roma’nın enkazı üzerine yerleşti. Honaz, Orta Menderes sahillerindeki bazı şehirler ve Lâdik Manuel Mafrozum; Alaşehir Mankafas; Uluborlu-Senirkent ovasındaki Sampsounta/ Lampsakos, Sabbas tarafından ele geçirildi. Orta Menderes kıyısındaki Baris, Aulonia, Poimanenon, Lentiana ve Lopadion İtalyanların egemenliğini tanıdı.
93. Gıyaseddin Keyhüsrev, iki oğlu İzzeddin ve Alâeddin ile Can Ada’ya geldi [1205]. Gıyaseddin, Kemer Boğazı’nda şehit düştü; geçici mezarı, Müslümanlar Mezarlığı’ndaki [Yenice köyü Koru T.] Veli Dede denilen yatır olmalıdır [1211].
94. Bursa-İznik imparatoru Laskaris, Latinlerle barış yaptı; Anadolu eyaletindeki egemenlik hududunu belirledi. Henri Nymphaion’a [İlegüp] kadar ilerledi. Kiminas [Gemen] ve Akhyraous [Kötürnek] yanındaki dağın yöresi Franklara; Kelbianon, Bergama ve Khliara Laskaris’e ait olacaktı [1212, Har.1-2]. Ertokuş, 1223 Atabey Medresesi’ni, 1224 Dâdilhan’ı yaptırdı. 1224: Jan Vatas, Poimanenon harbini kazandı ve İtalyanların işgal ettiği hisarları zaptetti. Mugiseddin Tuğrul Şah’ın kızı tarafından Uluborlu’da bir camii yaptırıldı [1229]. Devletin merkezini İznik’e [İlegüp] taşıyan Jan Vatas [1222-1254], orada bir Manastır yaptırdı [1226, Cami]. O, yüzeysel Hıristiyan edilmiş 10 bin Kuman’ı, kadınları ve çocuklarıyla birlik Trakya’dan [Asya ili] alıp, asker köylüler [Sipahi/ Akritler] olarak Avrupa tarafına yerleştirdi [1232] (Wittek, 1999: 13). Kendi kendine İstanbul imparatoru unvanını takınan Kudüs Kralı Jan, Lampsakos’a [Kayaağzı] vardı; Kemer Boğazı’ndaki Olkos’ta demir attırdı [1233, Har.1-2].
95. Yunus Emre, büyük ihtimal Eğirdir civarında dünyaya geldi [1240]: Ertuğrul, Malagina’yı [Yassıören] kuşattı [1240]; 1288 Osman fethetti (Ramsay, 1960: 14-15, kaynak zayıf). Gıyaseddin, Babaî isyanında Kubadabad’da bir adaya ve Uluborlu civarında Kubadabad’a çekildi. Burası Eğirdir-Canada’dır. Kösedağ’da Moğollardan kaçan Gıyaseddin, Menderes üzerine geçici bir tahta köprü kurarak Tripolis’e [Derebol: Barla altı Ainos: Aynalı Çarşı] geçti ve Jan Vatas’la bir antlaşma yaptı [1243].
96. Büyük bir Türk ailesine mensup Koterinus [Kötürnekli] Ahmet, etrafına 20 bin Türkmen topladı ve Moğolların önünden kaçan kardeşi Gıyaseddin Keyhüsrev’e karşı Uc’ta ayaklandı [1245]. Mehmet Bey [Şeh Menteş], “Kaya Bege, Kıyı nâmında olan diyarı verdi” [1250’ler] [Şikârî]. Kaya, Ertuğrul’un atası olmalıdır. “Filâdelfiya [Antakya, Yalvaç], sınır yakınındadır” [1254]. “Mihail, Türkmenlerin yaşadığı bölgeye ulaştı; bunlar, Türk devletinin sınırlarında yaşayan ve Rumlardan ölesiye nefret eden bir millettir. Mihail Konya’ya giderken Sakarya ırmağını aşarak Türk Bölgesine girdi” [1256]. Baycu’dan kaçan Sultan İzzeddin önce Eski Antalya, sonra Lâdik [Eğirdir], daha sonra da Yisutay önde, o arkada Konya’ya giderken, Gelendost-Ayapa Hüyük yanına gelince Barla tarafına, yâni Roma sınırına geçti [1257]. Osman, Kemer Boğazı bölgesinde dünyaya geldi [1257-1258].
97. İki yüz bin çadır Türkmenlerin Uc Beyleri; Mehmet, kardeşi İlyas, damadı Ali, Sevinç ve Salur Beyler idi [1261]. Hülâgu ve Kılıçaslan, Ali Bey’in ihanetiyle Mehmet, İlyas, Sevinç, Salur beyleri Derebucak-Dalayman [Çamlık] civarında mağlup ettiler [1262]. “İstanbul hududuna [Orta Menderes] kadar Uc, âsi Türkmenlerden temizlendi” [Aksarayî]. Aman verdikleri Mehmet’i [Şeh Menteş] Şarkîkaraağaç’ta şehit ettiler. Onun iki oğlu Hamid [Amorios] ve Aydın [Menteş]; Alp-aka İlyas’ın oğlu ise, Saruhan’dır.
98. Andronik Eski Tral’ı [Tralleis] tahkim etti. Fuke ülkesi emiri Menteşe [Aydın], burayı derhal ele geçirdi. Sonra bu Türkler, Sakarya nehrine doğru geldiler (Deguignes, 1976: 1155). Khalkokondiles, bu olayı, “Ertuğrul, Toroslarda muhkem bir kaleyi ele geçirdi” diye verir. Toroslardaki muhkem kale Barla’dır [1270]. Vakfiyeye göre [1271] Ertokuş, Isparta’ya bağlı Borlu’nun Ağros köyünde medrese, Borlu’ya tabi Dâdil köyünde kervansaray yaptırmıştır. Ağros’taki Sinan ve Duman mahalle adları, İbn-i Battuta’nın Denizli’yi ziyaretindeki Ahi Sinan ve Ahi Duman’ı hatırlattı [1332]; bunlar, Eğirdir Beyi İnanç’la birlikte Denizli’ye gitmiş olmalılar. 1277 Karamanoğlu Mehmet Bey, Menteşe [Hamid, Aydın, Ertuğrul ve diğerleri] ile birlikte Konya’yı zaptetti ve Alâeddin Siyavuş, Selçuklu tahtına oturtuldu. Filobad köşkünde [Konya-Saray] kalan Türkmenler, Türkçe fermanını burada yazdılar. 37 gün tahtta kalan Siyavuş, iki yıldan yirmi gün eksik Uc’ta Türkmenler arasında ve büyük ihtimal Ertuğrul yanında kaldı. “Ertuğrul, Alâeddin’in takdirini kazandı” denilen kişi [Khalkokondyles], Büyük Alaeddin değil, Alâeddin Siyavuş olmalıdır [1277].
99. Alâeddin Siyavuş, III. Gıyaseddin tarafından Çay-Geneli köyü Pınarbaşı mevkiinde öldürüldü [30 Mayıs 1279]. Köreke [büyük mezar] Dağı eteğindeki 4.00 m x 11,30 m ebadındaki büyük mezar, ona aittir. Sultan, Yoğurtçubeli üzeri Gelendost Hayl [Atçayırı] ve Uluborlu ovasına geldi. Lâdik [Eğirdir] ve Honas [Dadil yanı] eşrafı, Denizli [Eğirdir] Beyliği beyi Ali’yi şikâyet etti. O, Karahisar [Afyon] kalesine sürüldü ve orada öldü. Yerine İnanç geçti; 1300’lerde beyliği, Doñuzluk’a taşıdı. Doñuzluk, Denizli oldu. Eski Tralleis, Salpakis [Sahil Beyi] Menteşe [Aydın] tarafından tekrar alındı [1282]. Geyhatu, Karaman, Eşref ve Menteşe üzerine yürüdü; öyle bir tedhiş yaptı ki, “Konya kapı [Rabaz-ı Konya] ile Denizli [Eğirdir] arasında altı ay kuş uçmadı” denir [1291].
100. Nymphaion [İlegüp] ve Lidya [Boğaz] bölgesi kumandanı Aleksios Filanthropenos, Türkler’e karşı başarılar kazandı ve bölgede Roma idaresini tekrar kurdu. Eski Tralleis [Barla] ve Melanoudion’u [Marsyas kıyısı] geri aldı. Menteşe Aydın’ın dul karısı, Aleksios’un evlenme teklifini retle, Yenicesivrisi’ndeki kaleye çıktı. Aleksios, II. Andronik’e isyan etti ve kör edildi [1295].
101. Osman’ın idaresindeki sekiz bin Türk, Hellespont’tan [Kemer Boğazı] Avrupa’ya geçti ve Çersonen’de bir Yunan kalesini kuşattı. Trakya’da [Senirkent ovası] Tuna’ya [Papa çayı] kadar gittiler. Büyük bir İskit birliği Rusya’dan [Şuhut civarı] Tuna’ya ilerledi ve Trakya’da onları öldürdüler. Sağ kalanlar, Gelibolu’ya [Kemer boğazı] sığındılar ve oradan Asya’ya [Boğaz’ın şarkı] geçtiler; bir daha dönmediler [1295’ler] (Khalkokondiles, 2014: 23). Ertuğrul oğlu Osman, Asya’daki birçok Yunan arazisini aldıktan sonra İznik [İlegüp] ve Filâdelfiya’ya [Yalvaç] hücum etti, onları ele geçiremedi” [1300] (Khalkokondiles, 2014: 29, 31).
102. Hamid Bey, kıblesi derya, şarken Taşkesdik, şimalen Bozdurmuş dağları, garben Kırlangıç çayı ile çevrili Çukuryer adlı derbent mezrasını sattı [1303/702]. Burada Şeyh Koyungözü [Koyun-gözlü Ali ki, halk Polat Dede der] bir zaviye kurdu.
103. Alaşehir [Yalvaç: Antakya on the Maeander]; Menderes Derebol [Barla: Tripolis du Meander], tekrar fethedildi [1304].
104. Hamid Bey, [İlyas/Alles Amorios hariç] altı oğluyla sultanlığını ilân eden Kılıçaslan Geyûmers tarafından Konya’da katledildi [1306]. Selçuklu sarayında Kılıçaslan’ın katliamından mucizevî kurtulan Ales Amorios [Amorionlu İlyas], Kılıçaslan Geyûmers’e meydan okudu ve teke tek yapılan dövüşte onu öldürdü ve böylelikle Türkiye Selçuklu Devleti son buldu [1308].
     1310. Dündar Beye tâbi Osman, Rodos’u [Gülistan Adası] kuşattı (Lebeau, 1835: 194). 1314. Uluborlu’dan Dündar, Menteşe, Aydın, Saruhan ve Osman beyler adına; Karanbük [Sivas-Karayüñ=Karaüyük] kışlağında Emir Çoban’a itaat sundu.
     1324. Dündar Beyin bağlısı Osman Bey öldü; oğlu Orhan Beyliğin başına geçti. Aralık 1326’da Moğol valisi Timurtaş, Dündar Beyi katletti. Orhan, Menteşe, Aydın ve Saruhan bağımsız kaldılar. Orhan Gâzî, 1331’de Bursa-İznik’i ikinci kez fethetti.
105. İbn-i Battuta, Ramazan’da Eğirdir, Isparta, Gölhisar, Denizli’yi ziyaret etti [1332]. Hamidoğulları için Anadolu hükümeti dedi. Tavas’a gitti; Hz. Sûheyl, buralıdır dedi. Milas’a gitti. Milas hükümdarı Menteşeoğlu Orhan Beğ ile vedalaşıp, Ahi Ali’nin dergâhına indi. Oradan ünlü Konya’nın yolunu tuttu. Ahi Ali Dergâhı, Anayol üzerindeki Senirkent Ahi Ali Zaviyesidir. Senirkent-Konya arası 210 km [beş gün]. Milas-Konya arasındaki en kısa ve güvenlikli yol, Denizli ve Kemer Boğazı’ndan geçmektedir.
     1402. Timurlenk’in oğlu ve Muhammed sultanın atası Şahruh, Şarkîkaraağaç- Silindi/ Timurlenk mevkiinde kışladı.
     1403. Timurlenk, İzmir’den, oğlu Şahruh Şarkîkaraağaç’tan Uluborlu’ya gelerek kaleyi yıktılar. Erkekleri öldürdüler, kadın ve çocukları esir aldılar. Timurlenk, Kemer Boğazı ve Dadil Hanı yoluyla Eğirdir’e, esir Yıldırım ise Bozdurmuşbeli, Geneli ve Çay yoluyla Akşehir’e geldi ve 14 Şaban 1403 gecesi Akşehir’de öldü. Timurlenk, Hamid kavmini [Çukur-Balık’ı] yağmaladı ve bütün mallarını ellerinden aldı. Topal Kasırga, aynı yoldan geri döndü; Kemer Boğazı, Bozdurmuşbeli yoluyla Akşehir’e geldi.
106. 1453 [20 CA 857]. İstanbul, Fatih Sultan Mehmet Han tarafından fethedildi.
107. 25.12.1614. Maziye köyü, göl suları altında kaldı [Çağatay, 1944: 1746, Ün Dergisi]. Eğirdir ve Hoyran gölleri, yaklaşık yüz yılda [4 nesil] birbirlerine kavuştu. Bu olay, bilinmediği için 400 yıl dikkatlerden kaçmış, Kemer Boğazı ve civarının tarihi sır olarak kalmıştır. Yenice Köyü Köprüsü için kurulmuş bir vakıf, asırlar öncesinden yardım elini uzattı ve esrar çözüldü.
108. Isparta’da sürgünde bulunan Hüseyin Avni Paşa, 26 Temmuz 1872’de affedildi ve Eğirdir Gölü üzerinden Gelendost’a geldi ve köyünü ziyaret etti. Ziyaretten sonra aynı yoldan Isparta’ya döndü ve Sandıklı üzerinden İstanbul’a geldi.
109. 1919-1923: Küçük Firikya’yı Batı cephesine bağlayan yollar, Bozdurmuşbeli, Yoğurtçubeli, Akşehir veya Engili beli ile tâli yollar ise, İlegüp-Tatarlı ve Sağır [Kermeşki] veya Karamık belidir. Yalvaç-Çay arasındaki Yarıkkaya beli, Yukarı Kaşıkara köyündeki Kapıkaya ve Boyunduruksığmaz belleri, Yalvaç-Akşehir arasındaki Nadir beli ve Şarkîkaraağaç ile Akşehir-Ilıcak köyü arasındaki Çimendere veya el-Firas [Atlı] belidir. Kurtuluş harbinde mühimmat, Antalya-Burdur arasında katır, Burdur-Eğirdir arasında Demiryolu, Eğirdir-Aşağı Kaşıkara iskelesi arasında tekneler, oradan da kağnılarla Yoğurtçubeli üzerinden Şuhut’a sevk edilmiştir. İsmet ve Ali İhsan Paşalar, Aşağıkaşıkara köylerine, İsmet Paşa Örkenez köyüne gelmişlerdir.